Kaponiera „8813” (bunkier przy Gromadzie)

„Linia Mołotowa"

W wyniku rozbioru Polski przez Niemcy i Rosję Radziecką we wrześniu 1939 r. Rosjanie przystąpili do umacniania swej nowej, zachodniej granicy. Fortyfikacje tzw. Linii Mołotowa miały zatrzymać ewentualny atak wroga (wówczas jeszcze sojusznika). Prace rozpoczęły się już późna jesienią 1939 r., zostały przyśpieszone nieoczekiwanie szybkim upadkiem Francji i trwały aż do ataku niemieckiego na ZSRR (22 czerwca 1941 r.).

Planowano ufortyfikowanie całej zachodniej granicy (ok. 4 500 km), stawiając wzdłuż niej ok. 2 500 betonowych schronów bojowych. Przy budowie pracowało ok. 140 000 żołnierzy i prawie 18 000 cywilnych specjalistów oraz tysiące okolicznych mieszkańców. Wybudowano ok. 1900 obiektów, ale prac nie skończono, m.in. z powodu kradzieży, dewastacji przez żołnierzy i miejscową ludność, zafałszowanej sprawozdawczości. Pracami fortyfikacyjnymi w okolicach Przemyśla kierował, przybyły z Moskwy, inż. Semen Markowycz. Do wybuchu wojny niemiecko-radzieckiej udało się wykonać nie więcej niż 30% zaplanowanych obiektów, a ich wyposażenie także pozostawiało wiele do życzenia.

Przemyski Rejon Umocniony (od źródeł Sanu – wzdłuż rzeki, „zieloną granicą”, do Bugu w okolicach Sokala tj. ok. 100 km na których wzniesiono ok. 200 obiektów obronnych różnego typu i wielkości) pod komendą płk Dymitra Maśluka podlegał Kijowskiemu Wydzielonemu Okręgowi Wojskowemu. Przemyśl stał się dla Niemców „pierwszą porażką Barbarossy” a w Związku Radzieckim – wzorem walki, oporu i bohaterstwa, a więc symbolem dla armii
i narodu. Walcząca o Przemyśl dywizja piechoty, jako pierwsza w tej wojnie, została odznaczona najwyższym orderem „Czerwonego Sztandaru”.

Do dziś niewiele pozostało śladów walk niemiecko-radzieckich w Przemyślu i okolicach.

Z najciekawszych obiektów sowieckich umocnień granicznych zachowała się jedyna w Polsce zagospodarowana kaponiera „8813” usytuowana obok hotelu GROMADA.

Powstała jako obiekt jednokondygnacyjny, żelbetonowy o asymetrycznym układzie pomieszczeń. Zaskakuje nietypowymi rozwiązaniami konstrukcyjnymi. Niestety z czasem ulegała dewastacji, np. miała służyć jako taras widokowy. Dzięki zaangażowaniu kilku pasjonatów od 2004 r. prowadzone są prace konserwatorskie. Odkopano przelotnię kolankową, wyeksponowano bryłę schronu, odkuto zamurowane strzelnice, zamontowano dwie kraty przeciwsztormowe, oczyszczono stropodach, odrestaurowano kopułę pancerną.

Od 2008 r. w bunkrze zorganizowano ekspozycję z oryginalnymi dokumentami, gazetami, ulotkami i oryginalnym wyposażeniem (np. drzwi
i śluzy gazoszczelne, rury głosowe) oraz sporą kolekcja militariów z okresu II wojny światowej. Sporymi atrakcjami są łącznica z telefonem polowym, peryskop oraz węzeł sanitarny.

Obiekt można zwiedzać w soboty i niedziele w godzinach: soboty 14-18, niedziele 12-18 w innych terminach po uprzednim kontakcie telefonicznym pod numerami 505 077 838 Grzegorz lub 791 108 810 Tomasz.
www.projekt8813.pl  e-mail: grzegorz.malik@wp.pl

Tekst: Grzegorz Malik

Fotografie: Piotr Zając